Największym jeziorem w Turcji jest Jezioro Wan, położone na Wyżynie Armeńskiej. Zajmuje powierzchnię 3755 km² i osiąga głębokość blisko 450 m. Ten bezodpływowy, silnie zasadowy akwen skrywa ruiny dawnych osad, endemiczne ryby i wyjątkowe formacje wapienne. W dalszej części artykułu znajdziesz opis położenia, parametry, ciekawostki archeologiczne oraz informacje praktyczne.
Gdzie leży największe jezioro Turcji?
Jezioro Wan leży we wschodniej Turcji, na terenie Anatolii Wschodniej, w obrębie Wyżyny Armeńskiej. Od granicy z Iranem dzieli je około 100 km, a nad jego południowo-wschodnim brzegiem w pogodne dni widać górę Ararat o wysokości 5137 m n.p.m. To najwyższy szczyt regionu, posiadający dwa wulkaniczne wierzchołki.
W krzyżówkach na pytanie o największe jezioro Turcji najczęściej pojawia się trzyliterowa odpowiedź – WAN. Ta krótka nazwa bywa myląca, dlatego w artykule używamy pełnej polskiej formy Jezioro Wan oraz tureckiej nazwy Van Gölü.
Akwen ma pochodzenie tektoniczno-wulkaniczne. Około 200 tysięcy lat temu erupcja wulkanu Nemrut zablokowała odpływ wody na zachód strumieniem lawy o długości 60 km. W ten sposób powstało jezioro endoreiczne, z którego woda nie ma odpływu powierzchniowego.
Jakie parametry ma ten wyjątkowy akwen?
Pod względem powierzchni jest to największy akwen w Turcji, a zarazem jeden z najbardziej zasolonych zbiorników śródlądowych. W tabeli zebrano najważniejsze dane wraz z porównaniem do Jeziora Salda.
| Parametr | Jezioro Wan | Jezioro Salda |
| Lokalizacja | Anatolia Wschodnia, Wyżyna Armeńska | Prowincja Burdur, region Morza Śródziemnego |
| Powierzchnia | 3755 km² | mniejsza, jezioro kraterowe |
| Maksymalna głębokość | ok. 450 m | 196 m |
| Charakter wody | słona, sodowa, pH 9,8 | słodka, z białymi osadami hydromagnezytu |
Długość zbiornika sięga 120 km, szerokość dochodzi do 80 km, a objętość szacuje się na 607 km³. Lustro wody znajduje się na wysokości 1640 m n.p.m., co częściowo tłumaczy łagodny klimat okolicy. Woda ma wyraźnie metaliczny posmak i nie nadaje się do picia, a jej zasolenie wynosi 19,1‰.
Do zbiornika wpływają cztery słodkowodne rzeki, co nie zmienia jednak wyraźnie słonego charakteru wody:
- Bendimahi,
- Zilan,
- Karasu,
- Micinger.
Jakie tajemnice skrywa dno tego zbiornika?
W ostatnich latach obniżający się poziom wody odsłonił ślady dawnych kultur. To właśnie susza sprawiła, że brzeg cofnął się miejscami o 3 metry, a w niektórych partiach nawet o kilometr. Na wyschniętym dnie pojawiły się fragmenty nagrobków, co skłoniło mieszkańców regionu Tatvan do powiadomienia badaczy.
Jezioro Wan to największe i najgłębsze jezioro Turcji oraz największe na świecie jezioro sodowe o pH 9,8.
Osada i cmentarzysko
Nurkowie penetrujący niezbadany wcześniej fragment dna natrafili na pozostałości dawnej wioski lub małego miasteczka. Odkryto między innymi układ ulic oraz grobowce. Na części nagrobków widniały znaki krzyża, a na innych tamgi, czyli znaki władzy chańskiej, przypisywane plemieniu Kayı. Lud ten posługiwał się językiem oguzyjskim, będącym główną gałęzią języków turkijskich.
Badacze umieszczają zaginioną osadę między współczesnymi miejscowościami Ahlat i Tatvan. Wstępne ustalenia wskazują, że cmentarzysko należało do mieszkańców tej zabudowy. Ze względu na wyjątkowy charakter podwodnych struktur, lokalne władze liczą, że staną się one atrakcją dla nurków.
Forteca sprzed 3000 lat i podwodne formacje
W 2017 roku zespół archeologów z Uniwersytetu Van Yüzüncü Yıl odkrył ruiny fortecy, której wiek oszacowano na 3000 lat. Budowlę wiąże się z cywilizacją Urartu. Obszar podwodnego stanowiska obejmuje blisko kilometr kwadratowy.
Dno akwenu kryje również największe znane stromatolity – wapienne kolumny o wysokości 40 m, utworzone przez sinice. To właśnie we wnętrzu jednego z mikrobialitów w 2018 roku natrafiono na nowy gatunek ryby.
Podwodne ruiny osady z grobowcami oznaczonymi krzyżami i tamgami plemienia Kayı to jedno z najciekawszych odkryć archeologicznych we wschodniej Turcji.
Jakie organizmy żyją w tym sodowym jeziorze?
Warunki w akwenie są ekstremalne, dlatego liczba gatunków ryb jest bardzo mała. Przez lata sądzono, że zasiedla go tylko jeden gatunek, ale w 2018 roku okazało się, że fauna jest nieco bogatsza. Wysokie pH sięgające 9,8 sprawia, że woda ma metaliczny posmak i nie nadaje się do picia. Lokalni mieszkańcy wykorzystują ją jednak jako naturalny środek czyszczący, ponieważ zawiera dużą ilość związków sodowych.
Endemiczne ryby
Pierwszy gatunek to zagrożony wyginięciem Chalcalburnus tarichi z rodziny karpiowatych. Odbywa on wędrówki na tarło do słodkowodnych dopływów jeziora. Drugi, Oxynoemacheilus ercisianus, został odkryty w 2018 roku we wnętrzu mikrobialitu. Niewielka różnorodność biologiczna wynika z silnego zasolenia i zasadowości, które dla większości organizmów są barierą nie do pokonania.
Koty z Van
W okolicy jeziora występuje wyjątkowa rasa kotów, znana ze swojego zamiłowania do wody. Koty z Van potrafią pływać i nurkować, a ich futro szybko wysycha po kąpieli. Cechą charakterystyczną są oczy w dwóch różnych kolorach – jedno niebieskie, drugie zielone. Rasa jest uważana za jedną z najrzadszych na świecie.
Jakie atrakcje czekają nad wodą?
Najważniejszym zabytkiem na wodach akwenu jest ormiański kościół św. Krzyża z X wieku, stojący na wyspie Akdamar w południowej części jeziora. Budowlę wzniesiono na polecenie armeńskiego króla Gagika I i do dziś uchodzi ona za jedno z arcydzieł średniowiecznej architektury ormiańskiej. Oprócz tego do największych wysp należą Gadir, Carpanak, Atrek i Adır.
Turyści odwiedzają również miejscowości Ahlat i Tatvan, skąd można wypłynąć na wodę lub rozpocząć zwiedzanie podwodnych stanowisk. W okolicy panuje klimat określany jako turecka jesień – zimy są łagodniejsze, a lata mniej upalne niż na Riwierze Tureckiej. To sprawia, że brzegi porastają ogrody z jabłoniami, brzoskwiniami i drzewami oliwnymi.
Od 1995 roku w regionie krąży legenda o potworze z jeziora Van. Świadkowie opisywali zwierzę długie na 15 metrów, z kolcami na grzbiecie, przypominające plezjozaura. Turecki rząd nakazał przeszukanie akwenu, ale nie znaleziono dowodów na istnienie stworzenia. Mimo to w mieście Wan stanął pomnik nawiązujący do tej opowieści.
Planując pobyt, warto uwzględnić zmienny poziom wód. W ostatnich latach parowanie w jeziorze Wan było trzykrotnie większe od opadów, co odsłoniło stare łodzie i ruiny. To zjawisko ma wpływ na dostępność niektórych miejsc, ale jednocześnie ułatwia oglądanie zabytków, które zwykle skrywa woda.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jakie jest największe jezioro w Turcji?
Największym jeziorem Turcji jest Jezioro Wan (Van Gölü), położone na Wyżynie Armeńskiej we wschodniej Anatolii.
Jakie są podstawowe parametry Jeziora Wan?
Ma powierzchnię około 3755 km², maksymalną głębokość około 450 m, długość do 120 km i zasolenie około 19,1‰ przy pH ~9,8.
Dlaczego woda w Jeziorze Wan jest wyjątkowa i nie nadaje się do picia?
Jezioro jest silnie zasadowe i sodowe z wysokim pH 9,8 oraz metalicznym posmakiem, co czyni wodę niejadalną, choć lokalnie używana jest jako środek czyszczący.
Jakie organizmy występują w tym ekstremalnym środowisku?
Występuje niewiele gatunków, między innymi endemiczne ryby Chalcalburnus tarichi i Oxynoemacheilus ercisianus, przystosowane do zasadowych i słonych warunków.
Co odkryto na dnie jeziora po jego obniżeniu?
Odsłonięte zostały pozostałości osady z układem ulic i grobami oraz ruiny fortecy sprzed około 3000 lat, a także duże stromatolity wapienne.
Gdzie leży Jezioro Wan w odniesieniu do granicy z Iranem i góry Ararat?
Jest położone ok. 100 km od granicy z Iranem, a z południowo‑wschodniego brzegu przy dobrej pogodzie widać Ararat (5137 m).
Jakie atrakcje turystyczne znajdują się na jeziorze i w jego okolicy?
Na wyspie Akdamar stoi ormiański kościół św. Krzyża z X wieku, a turyści odwiedzają także wyspy (m.in. Gadir, Adır) oraz miejscowości Ahlat i Tatvan jako bazy wypadowe.
